1. Lịch sử du nhập gắn liền với Phật giáo và Hoàng gia
Sự kiện năm 595: Theo sử sách Nhật Bản Thư Kỷ (Nihon Shoki), trầm hương lần đầu tiên được ghi nhận tại Nhật Bản vào năm 595 dưới thời Thiên hoàng Suiko, khi một khúc gỗ lớn trôi dạt vào đảo Awaji. Khi người dân đưa vào bếp lửa, nó tỏa ra làn hương thơm thanh khiết lan tỏa khắp vùng. Khúc gỗ này sau đó được dâng lên triều đình và Thái tử Shotoku đã nhận ra đây chính là loại trầm hương quý giá thường dùng trong các nghi lễ Phật giáo.
Từ nghi lễ đến giới quý tộc: Ban đầu, trầm hương chủ yếu được dùng để dâng cúng Phật tại các ngôi chùa lớn ở Nara và Kyoto. Đến thời kỳ Heian (794–1185), giới quý tộc Nhật Bản bắt đầu dùng trầm hương để xông quần áo (tạo nên dấu ấn mùi hương riêng cho từng dòng tộc), thư phòng và tổ chức các cuộc thi thưởng hương tao nhã.
2. Hương Đạo (Kōdō – 香道): Nghệ thuật “Lắng nghe” mùi hương
Điểm độc đáo nhất trong văn hóa trầm hương Nhật Bản là nghệ thuật Hương Đạo (Kōdō). Người Nhật không dùng động từ “ngửi” (kagu) khi nói về trầm hương, mà họ dùng động từ “lắng nghe” (kiku) – thể hiện sự tập trung cao độ của cả tâm trí lẫn giác quan để cảm nhận linh hồn của gỗ trầm.
Cách thưởng thức chuẩn mực: Trong Hương đạo, người Nhật không đốt trực tiếp miếng trầm thành ngọn lửa (vì khói cháy sẽ làm mất đi tầng hương tinh tế). Họ đặt một viên than hồng (tadon) vùi dưới lớp tro trắng mịn (hai) trong chiếc lư sứ nhỏ, đặt lên trên một miếng mica mỏng (ginyo), rồi mới đặt một mẩu trầm tự nhiên nhỏ xíu lên. Sức nóng âm ỉ sẽ làm tinh dầu trầm bốc hơi từ từ, tỏa ra mùi hương thanh khiết nhất mà hầu như không có khói.
Lục Quốc Ngũ Vị (Rikkoku Gomi): Để phân loại trầm hương tự nhiên (đa phần nhập từ Đông Nam Á vì Nhật Bản không có cây Dó bầu bản địa), các bậc thầy Hương đạo đã hệ thống hóa thành 6 vùng xuất xứ (Lục Quốc) và 5 tầng hương vị (Ngũ Vị) gồm: Ngọt (Kan), Cay (Shin), Chua (San), Mặn (Kan), Đắng (Ku). Trong đó, trầm hương từ Việt Nam (đặc biệt là Kỳ Nam – Kyara và trầm vùng Quảng Nam, Phú Quốc) luôn được xếp ở ngôi vị tối thượng.
3. Báu vật quốc gia: Khúc trầm Lan Xa Đãi (Ranjatai)
Minh chứng rõ nét nhất cho sự tôn sùng trầm hương của người Nhật chính là khúc trầm huyền thoại mang tên Ranjatai (Lan Xa Đãi), có nguồn gốc từ Đông Nam Á (được cho là từ vùng Chăm Pa/Việt Nam xưa) và đang được lưu giữ tại kho báu Shosoin (chùa Todai-ji, Nara) suốt hơn 1.200 năm qua.
Trong lịch sử Nhật Bản, chỉ những nhân vật quyền lực tối cao như các Tướng quân (Shogun) Yoshimasa Ashikaga, Oda Nobunaga, Tokugawa Ieyasu hay Thiên hoàng Minh Trị mới được phép cắt một mẩu nhỏ từ khối trầm này để thưởng thức, coi đó là biểu tượng của quyền uy tối thượng và sự tinh tế bậc nhất.
4. Trầm hương trong đời sống đương đại và tinh thần Thiền (Zen)
Ngày nay, trầm hương tự nhiên vẫn hiện diện bền bỉ trong nhịp sống hiện đại của người Nhật:

Trong Thiền định và Trà đạo: Một nén trầm nhỏ được thắp lên trước buổi trà đạo hoặc giờ ngồi thiền (Zazen) giúp thanh lọc không gian, báo hiệu sự chuyển giao từ thế giới ồn ào bên ngoài bước vào không gian tĩnh tại bên trong.
Văn hóa hương không tăm (Senkō): Người Nhật sáng tạo ra dòng nhang trầm không lõi tăm (nhang cây ép trực tiếp từ bột trầm nguyên chất) với khói cực ít, chuyên dùng trong các không gian kín như căn hộ hiện đại, phòng làm việc để thư giãn tinh thần và cân bằng cảm xúc.

Triết lý “Ichigo Ichie” (Nhất kỳ nhất hội): Với người Nhật, mỗi lần đốt một mẩu trầm tự nhiên là một khoảnh khắc duy nhất không bao giờ lặp lại, nhắc nhở con người trân trọng giây phút hiện tại.
